در دست داريم . تذكره‌هاى معروف ديگر بعد از تأليف كتاب لباب الالباب تذكره‌نويسى و فراهم آوردن مجموعه‌هايى از شعر شاعران گذشته و معاصر مرسوم گرديد و بسيارى از اهل فضل و شعر و ادب بتنظيم و ترتيب تذكره‌ها و جنگ‌ها و سفينه‌ها همت گماشتند و گنجينه‌هاى گرانبهايى فراهم آوردند . نويسندگان و فراهم‌كنندگان اين كتابها اگرچه مرتكب اشتباههاى بسيار و ايجاد دشواريهاى بيشمار در تاريخ و ادب و شعر گرديده‌اند اما نبايد از اقرار بفايدهء كار و ارزش و اعتبار بسيارى از تحقيق‌ها و تتبع‌هاى آنان و فراهم كردن زمينه براى كارهاى اصيل و ارجدار آيندگان دريغ كرد رضا قلى خان در مقدمه‌اى كه از نظر خواننده خواهد گذشت فهرست‌وار صورتى از تذكره‌هاى فارسى را كه بعضى از آنان در تدوين مجمع الفصحاء مورد استفادهء او قرار گرفته است ذكر كرد و ما محض مزيد فايده ببعضى از تذكره‌هاى معروف فارسى به ترتيب زمان تأليف با مختصر شرحى اشاره مىكنيم . مونس الاحرار اگرچه كتاب مونس الاحرار به قصد تأليف تذكره‌يى تأليف نشده اما از جهت اشتمال آن بر نام و شعر دويست تن از شاعران متقدم قابل توجه تذكره‌نويسان قرار گرفته و مرحوم رضا قلى خان نيز آن را در شمار تذكره‌هاى معروف آورده است و در تهيهء مجمع الفصحاء از آن استفاده كرده است . مونس الاحرار در سال 741 بوسيلهء محمد پسر بدر جابرمى ( شاعر معروف سدهء هفتم و هشتم هجرت ) در سى باب « در انواع مختلفهء شعر خواه از حيث موضوع و خواه از حيث لفظ و خواه از هر دو حيث معا ، از قبيل توحيد و نعت و حكمت و موعظه و وصفيات و تشبيهات و مطايبات و مراثى و غيرها و از قبيل قصايد و غزليات و ترجيعات و مقطعات و رباعيات و فرديات و تجنيسات و توشيحات و مسمطات و غيرها ولى بطور اجمال مىتوان گفت كه جزء اعظم كتاب عبارتست از قصايد بعد از آن غزليات و سپس به ترتيب ذكرى رباعيات و مقطعات و فرديات » « 1 » مونس الاحرار از نظر قدمت تاريخى و دربر داشتن شعر شاعران متقدم از قبيل عنصرى فرخى منوچهرى ازرقى ابو الفرج رونى قطران تبريزى ناصر خسرو امير معزى انورى مختارى لامعى سنايى سيد حسن عبد الواسع خاقانى اديب صابر خيام مجير الدّين سوزنى ظهير جمال الدّين عبد الرزاق و كمال الدّين اسماعيل - مورد

--> ( 1 ) بيست مقالهء قزوينى ، ج 2 ، ص 190 .